ZERO TRUST (NOL ISHONCH) ARXITEKTURASINI BULUTLI INFRATUZILMAGA JORIY ETISH ORQALI ICHKI TAHDIDLARNI BARTARAF ETISH SAMARADORLIGI
Keywords:
Zero Trust, nol ishonch, bulutli infratuzilma, ichki tahdidlar, mikrosegmentatsiya, minimal imtiyozlar, UEBA, portlash radiusi, kiberxavfsizlikAbstract
Mazkur tadqiqot bulutli infratuzilmada Zero Trust (Nol ishonch) arxitekturasini joriy etishning ichki tahdidlarni oldini olish, aniqlash va bartaraf etish bo‘yicha samaradorligini miqdoriy jihatdan baholashga bag‘ishlangan. Tadqiqot 1 200 nafar xodimga ega o‘rta hajmli fintex kompaniyasining uchta bulutli muhitida 18 oy davomida (boshlang‘ich, joriy etish va kuzatuv bosqichlarida) olib borildi. Perimetrga asoslangan an’anaviy himoya va bosqichma-bosqich tatbiq etilgan Zero Trust modeli nazoratli "binafsha jamoa" (purple team) mashqlarida 120 ta ichki tahdid ssenariysi asosida qiyosiy sinovdan o‘tkazildi. Olingan natijalar tajovuzkor maqsadiga erishish ulushi 65,0 foizdan 17,5 foizgacha tushganligini (p < 0,001), tahdidlarni aniqlash darajasi esa 54,2 foizdan 88,3 foizga oshganini ko‘rsatdi. Shuningdek, aniqlashning o‘rtacha vaqti (MTTD) 38,6 soatdan 6,2 soatga, bartaraf etish vaqti (MTTR) 14,8 soatdan 3,9 soatga qisqardi hamda kompromat qilingan akkauntning buzish radiusi 34,7 foizdan 5,6 foizgacha kamaydi. Tasdiqlangan insidentlar sonining 31 tadan 11 taga tushishi va 54,8 foizlik ROI ko‘rsatkichi arxitekturaning yuqori himoya samaradorligi bilan birga iqtisodiy jihatdan to‘liq oqlanishini tasdiqlaydi.
References
1. Cappelli D.M., Moore A.P., Trzeciak R.F. The CERT Guide to Insider Threats: How to Prevent, Detect, and Respond to Information Technology Crimes. Upper Saddle River, NJ: Addison-Wesley, 2012.
2. CISA. Zero Trust Maturity Model. Version 2.0. Cybersecurity and Infrastructure Security Agency, 2023.
3. Hu V.C., Ferraiolo D., Kuhn R. et al. Guide to Attribute Based Access Control (ABAC) Definition and Considerations. NIST Special Publication 800-162, 2014.
4. Umarovich, I. U., Mukhammadyunusovich, K. M., Rustambekovich, D. L., & O'G'Li, N. R. M. (2020). Methods of reducing the probability of signal loss on optical fiber communication lines. Наука, техника и образование, (6 (70)), 27-31.
5. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining "Raqamli O'zbekiston – 2030" strategiyasi to'g'risidagi farmoni. 2020.
6. Obukhov, V., Qadamova, Z., Sobirov, M., Ergashev, O., & Nabijonov, R. (2024, November). Methods for using elliptic curves in cryptography. In E3S Web of Conferences (Vol. 508, p. 05009). EDP Sciences.
7. Обухов, В. А. (2023). Цифровая безопасность данных в блокчейн-сетях. PEDAGOG, 6(10), 304.
8. Ravshanbek Nabijonov (2023). ARTIFICIAL INTELLIGENCE AND MACHINE LEARNING ADVANCEMENTS. Universum: технические науки, (11-6 (116)), 53-54.
9. Muhamediyeva, D., Mamatov, N., Ucharov, J., Juraev, I., & Nabijonov, R. (2025, September). Modeling the use of sweet licorice root to improve the physicochemical properties of saline soils. In AIP Conference Proceedings (Vol. 3347, No. 1, p. 020048). AIP Publishing LLC.
10. O‘G‘Li, N. R. M., O‘G‘Li, N. I. F., & Qizi, N. M. S. (2024). Aqlli svetofor tizimini loyihalash. Al-Farg’oniy avlodlari, (2), 306-310.
11. O‘G‘Li, N. R. M., O‘G‘Li, N. I. F., & Qizi, N. M. S. (2024). ISHLAB CHIQARISH KORXONALARIDA PAST MALAKALI ISHCHILAR VA ROBOTLAR O ‘RTASIDAGI FARQLARNI TAHLIL QILISH. Al-Farg’oniy avlodlari, (2), 327-329.
12. Kindervag J. No More Chewy Centers: Introducing the Zero Trust Model of Information Security. Forrester Research, 2010.
13. Rose S., Borchert O., Mitchell S., Connelly S. Zero Trust Architecture. NIST Special Publication 800-207, 2020.
14. Syed N.F., Shah S.W., Shaghaghi A., Anwar A., Baig Z., Doss R. Zero Trust Architecture (ZTA): A comprehensive survey // IEEE Access. 2022. Vol. 10. P. 57143–57179.

