IJTIMOIY TARMOQLAR ORQALI VIRUSLI ILOVALARNI TARQATISH YORDAMIDA SODIR ETILAYOTGAN KIBERJINOYATLARNING OLDINI OLISH
Keywords:
kiberjinoyat, ijtimoiy tarmoqlar, zararli dastur, virusli ilova, fishing, ijtimoiy muhandislik, kiberxavfsizlik, raqamli gigiyena, axborot xavfsizligi, profilaktikaAbstract
Mazkur maqolada ijtimoiy tarmoqlar orqali virusli va boshqa zararli ilovalarni tarqatish natijasida sodir etilayotgan kiberjinoyatlarning mazmuni, asosiy tarqalish usullari, foydalanuvchilarga yetkazadigan zarari hamda ularning oldini olishning tashkiliy, texnik va huquqiy mexanizmlari tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalarning keng ommalashuvi sharoitida kiberjinoyatchilar ijtimoiy tarmoqlar, messenjerlar va turli onlayn platformalardan foydalanib, foydalanuvchilarni soxta ilovalarni o‘rnatishga undamoqda. Bunday ilovalar qurilma ma’lumotlarini yig‘ish, autentifikatsiya ma’lumotlarini qo‘lga kiritish, bank va to‘lov tizimlariga oid ma’lumotlarni o‘g‘irlash, foydalanuvchi hisoblarini egallash hamda boshqa noqonuniy harakatlarni amalga oshirish uchun qo‘llanishi mumkin. Maqolada ushbu tahdidlarning oldini olishda raqamli gigiyena, ilovalarni ishonchli manbalardan yuklab olish, ko‘p bosqichli autentifikatsiya, zararli dasturlarni aniqlash texnologiyalari, ijtimoiy tarmoqlar moderatsiyasi va huquqni muhofaza qiluvchi organlar bilan hamkorlikning ahamiyati yoritiladi.
References
1. National Institute of Standards and Technology. Cybersecurity Framework (CSF) 2.0. NIST, 2024.
2. National Institute of Standards and Technology. Mobile Threat Catalogue (MTC). NIST Computer Security Resource Center.
3. ENISA. ENISA Threat Landscape 2023. European Union Agency for Cybersecurity, 2023.
4. OWASP Foundation. Mobile Application Security Verification Standard (MASVS).
5. Verizon. 2025 Data Breach Investigations Report. Verizon Business, 2025.
6. O‘zbekiston Respublikasining “Kiberxavfsizlik to‘g‘risida”gi Qonuni.
7. O‘zbekiston Respublikasining “Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida”gi Qonuni.

