PAXTA MOYI HAQIQIYLIGINI GOSSIPOL VA SIKLOPROPENOID YOG‘ KISLOTALARI MARKERLARI ASOSIDA BAHOLASH TIZIMI

Authors

  • Begmatov Furqatjon Rahmatjon o‘g‘li Oziq-ovqat texnologiyasi va muhandisligi xalqaro instituti

Keywords:

paxta moyi, gossipol, siklopropenoid yog‘ kislotalari, qalbakilashtirish, TIF TN, bojxona ekspertizasi

Abstract

Maqolada paxta moyining bozor namunalari haqiqiyligini gossipol va siklopropenoid yog‘ kislotalari (CPFA) markerlari bo‘yicha baholash tizimi asoslanadi. Tovarlar kimyosi (02.00.09) nuqtai nazaridan 1511, 1512, 1517 pozitsiyalaridagi tasniflash xatolari, palma olein aralashmasi va sarflangan moyni qayta sotish sxemalari tahlil qilinadi. Yog‘ kislotasi, sterol va tokoferol/tokotrienol profillari, GC-MS, HPLC-DAD, FT-IR ATR va ICP-MS usullarini birlashtirgan ko‘p markerli algoritm taklif etiladi. HACCP rejasi va to‘rtta ilmiy-innovatsion taklif beriladi.

References

1. Асқаров И.Р. Товарлар кимёси: дарслик. Тошкент: Янги аср авлоди, 2019. 368 б. ISBN 978-9943-20-596-3.

2. Асқаров И.Р., Қирғизов Ш.М., Раҳмонова М., Исаев Ю.Т. Кимёвий бирикмалар номенклатураси ва изомерияси. Тошкент: Тафаккур, 2013.

3. Каримқулов Қ.М., Хасанов О.А., Абдуғаниев Б.Ё., Асқаров И.Р. Божхона экспертизаси. Товарларни халқаро сертификатлаш. Тошкент: ОҲБИ, 2013.

4. Номозов А., Аскаров И., Сатторов Б. Как научиться определять международные коды товаров. Saarbrücken: Palmarium Academic Publishing, 2013.

5. Ўзбекистон Республикаси ОАК Раёсатининг 2017-йил 28-сентябрдаги 242/4-сон қарори (1-манба орқали).

6. «Озиқ-овқат маҳсулотининг сифати ва хавфсизлиги тўғрисида»ги ЎзР Қонуни, 30.08.1997, 483-I-сон.

7. «Озиқ-овқат хавфсизлиги тўғрисида»ги ЎзР Қонуни, 03.02.2025, ЎРҚ-1023-сон.

8. Codex Alimentarius. Standard for Named Vegetable Oils: CXS 210-1999. Rome: FAO/WHO.

9. Codex Alimentarius. Standard for Olive Oils and Olive Pomace Oils: CXS 33-1981. Rome: FAO/WHO.

10. AOCS Official Methods: Ba 7-58, Ba 8-78, Ba 8a-99, Ca 13-56, Cb 1-25, Cd 1-25. Urbana: AOCS.

11. Gadelha I.C.N., Fonseca N.B.S., Oloris S.C.S., Melo M.M., Soto-Blanco B. Gossypol toxicity from cottonseed products // The Scientific World Journal. 2014. Vol. 2014. Art. 231635.

12. Cyclopropenoid fatty acid content and iodine value of crude oils from Indian cottonseed // J. Am. Oil Chem. Soc. 1982. Vol. 59. P. 99–101.

13. Shenstone F.S., Vickery J.R. Occurrence of cyclo-propene acids in some plants of the order Malvales // Nature. 1961. Vol. 190. P. 168–169.

14. Feedipedia. Cottonseed (Gossypium spp.). FAO/INRAE/CIRAD/AFZ. URL: feedipedia.org/node/742.

15. Phelps R.A., Shenstone F.S., Kemmerer A.R., Evans R.J. A review of cyclopropenoid compounds: biological effects of some derivatives // Poultry Science. 1965. Vol. 44. P. 358–394.

16. Garland T. Gossypol poisoning. Merck Veterinary Manual, professional version. 2021.

17. FAO AFFRIS. Cyclopropenoic fatty acids. Anti-nutritional factors fact sheet.

18. USDA FAS. Production: Uzbekistan (PSD). URL: fas.usda.gov/data/production/country/uz.

19. Cottonseed oil in Uzbekistan: production, exports, prices (FAOSTAT, UN Comtrade asosida) // Selina Wamucii, 2026.

20. Statistika qo‘mitasi. O‘zbekiston 8 oyda 976,7 tonna paxta moyi import qilgan. stat.uz, 2025.

21. Import of vegetable oil decreased by almost 3 times in Q1 2022 // Kun.uz, 18.04.2022.

22. Uzbekistan to tighten product safety rules and boost market oversight // Kun.uz (qonun loyihasi, 1-o‘qish).

23. Gunstone F.D., Harwood J.L., Dijkstra A.J. The Lipid Handbook. 3rd ed. Boca Raton: CRC Press, 2007.

24. O’Brien R.D., Jones L.A., King C.C., Wakelyn P.J., Wan P.J. Cottonseed oil // Bailey’s Industrial Oil and Fat Products. 6th ed. Hoboken: Wiley, 2005.

Downloads

Published

2026-10-05

How to Cite

Begmatov, F. (2026). PAXTA MOYI HAQIQIYLIGINI GOSSIPOL VA SIKLOPROPENOID YOG‘ KISLOTALARI MARKERLARI ASOSIDA BAHOLASH TIZIMI. TADQIQOTNOMA, 1(1), 23–33. Retrieved from https://journals-hub.uz/index.php/tadqiqotnoma/article/view/3